Kendi yaptığınız bir bilekliği düşünün. Malzemeleri siz seçtiniz, nasıl görüneceğine siz karar verdiniz ve saatlerce uğraşıp ortaya çıkardınız. Aynı bilekliği bir mağazada görseniz belki para verip almayacaksınız. Ama kendi yaptığınız bilekliğe baktığınızda:
“Bunun benim için ayrı bir değeri var.” diye düşünebilirsiniz.
Peki neden?
Ortada yalnızca bir ürün yoktur. O ürünün içinde harcadığınız zaman, emek ve verdiğiniz kararlar da vardır. İşte insanların kendi emekleriyle ortaya çıkardıkları şeylere daha fazla değer verme eğilimi, davranış biliminde IKEA Effect olarak bilinir.
Emeğimiz Bir Şeyin Değerini Değiştirir mi?
IKEA Effect'in temelinde oldukça basit bir düşünce vardır: Bir şeye emek verdikçe, ona daha fazla değer verebiliriz. Bu durum yalnızca mobilya kurarken ortaya çıkmaz.
Kendi hazırladığımız bir sunum, tasarladığımız bir logo, yaptığımız bir proje, düzenlediğimiz bir oda veya sıfırdan oluşturduğumuz bir ürün de bizim için farklı bir anlam kazanabilir. Çünkü artık karşımızda yalnızca bir sonuç yoktur. Sonuca giden süreçte bizim emeğimiz vardır.
Peki Bunun Girişimcilikle Ne İlgisi Var?
Bir girişimci için bu kavram oldukça ilginç bir fırsat sunabilir.
Çünkü müşteriye yalnızca hazır bir ürün sunmak yerine, onu ürünün bir parçası hâline getirmek farklı bir deneyim oluşturabilir.
Bir girişimci kişiye özel defterler tasarlıyor olsun.
Müşteri; ismini, defter kapağının rengini, sayfa düzenini, kullanılacak tasarımı kendisi seçebiliyor. Sonuçta ortaya çıkan defter artık yalnızca girişimcinin sattığı bir ürün değildir. Müşterinin seçimleriyle şekillenmiş bir üründür. Bu da müşterinin ürünle daha güçlü bir bağ kurmasını sağlayabilir.
Ürünü Birlikte Oluşturmak
IKEA Effect, girişimcilere “her ürünü müşteriye yaptırın” demek değildir.
Asıl fikir, insanların katılım gösterdikleri bir şeye daha güçlü bir bağ kurabilme ihtimalidir. Bu nedenle bazı girişimler müşterilerine küçük seçimler sunabilir. Bir çantaya isim yazdırmak, pastanın üzerindeki mesajı belirlemek gibi.
Bunların hepsinde müşteri yalnızca tüketici olmaktan çıkar ve ürünün oluşumunda küçük de olsa bir rol üstlenir.
Fazla Emek Her Zaman Daha Fazla Değer Demek Değil
Burada önemli bir nokta var. Bir ürüne çok fazla emek harcamak, onun otomatik olarak daha değerli olduğu anlamına gelmez.
Girişimcinin yaptığı ürün müşterinin ihtiyacını karşılamıyorsa, yalnızca çok emek verilmiş olması ürünü başarılı yapmaz. Hatta bazen girişimciler kendi fikirlerine fazla emek verdikleri için onların olduğundan daha iyi olduğunu düşünebilir.
Bu noktada şu ayrımı yapmak gerekir: “Ben bu ürüne çok emek verdim.” İle “Müşteri bu ürünü gerçekten değerli buluyor.” aynı şey değildir.
Girişimci için önemli olan, kendi emeğinin değerini bilirken müşterinin gözündeki değeri de anlayabilmektir.
Girişimci Müşteriye Ne Kadar Alan Bırakmalı?
Ürünü tamamen müşterinin tasarlamasını istemek her zaman doğru olmayabilir. Bu nedenle iyi bir girişimci, müşteriye seçim yapabileceği doğru alanı bırakmayı öğrenmelidir.
Mesela bir tasarım ürününde müşteriye 50 farklı renk sunmak yerine 5 farklı renk sunmak daha anlaşılır olabilir. Böylece müşteri hem sürece katılır hem de karar vermekte zorlanmaz. Burada amaç müşteriye bütün işi yaptırmak değil. Ona “Bu ürünün oluşmasında benim de payım var.” dedirtebilmektir.
Kendi Fikrimize de Aynı Şekilde Bağlanabiliriz
IKEA Effect yalnızca müşteriler için düşünülmemeli. Girişimciler de kendi fikirlerine karşı benzer bir bağlılık geliştirebilir. Bir fikri oluşturduğumuzda, üzerinde uzun süre çalıştığımızda ve ona emek verdiğimizde onu bırakmak zorlaşabilir.’’ Bu kadar uğraştım, elbet olacak.” diye düşünebiliriz.
Fakat girişimcilikte bazen bir fikri geliştirmek kadar, gerektiğinde değiştirebilmek de önemlidir. Çünkü harcadığımız emek, fikrin mutlaka doğru olduğu anlamına gelmez.
